Pojęcia ekonomiczne i prawne

czwartek, 8 grudnia 2011

Certyfikat energetyczny

Podstawą prawną na poziomie Unii Europejskiej jest Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynku. To ona narzuca konieczność wprowadzenia odpowiednich regulacji, prawnych mających na celu wprowadzenia obowiązkowego certyfikowania budynków najpóźniej od dnia 1 stycznia 2009 roku. Charakterystyczne jest tutaj, że Dyrektywa nie narzuca ścisłych, uniwersalnych zasad oceny jakości energetycznej budynku, pozostawiając szczegółowe przepisy poszczególnym krajom członkowskim. Dyrektywa określa jedynie zakres celów, które muszą być osiągnięte metodami lokalnymi. Z tego powodu zasady obliczeń są właściwe dla danego kraju.

W Polsce wprowadza ją nowelizacja ustawy Prawo Budowlanej z dnia 19 września 2007 roku. W owej nowelizacji zawarto wszelkie potrzebne informacje nt implementacji dyrektywy. Zgodnie z nią wszystkie nowo powstające oddawane do użytku budynki oraz budynki lub lokale podlegające zbyciu lub wynajmowi podlegają certyfikacji. Oznacza to, że każdy taki budynek lub lokal musi posiadać świadectwo charakterystyki energetycznej (certyfikat), określający wielkość energii wyrażoną w kWh/m2/rok niezbędną do zaspokojenia różnych potrzeb związanych z użytkowaniem. Dokument taki jest ważny przez 10 lat.[Nowelizacja Ustawy Prawo Budowlane z dnia 19 września 2007, Dz.U. 2007 nr 191 poz. 1373] Ponadto w przypadku opracowania świadectwa charakterystyki energetycznej budynku o powierzchni użytkowej przekraczającej 1000 m2, który jest zajmowany przez organy administracji publicznej lub, w którym świadczone są usługi znacznej liczbie osób, jak dworce, lotniska, muzea, hale wystawiennicze, świadectwo charakterystyki energetycznej powinno być umieszczone w widocznym miejscu w budynku. [Nowelizacja Ustawy Prawo Budowlane z dnia 19 września 2007, Dz.U. 2007 nr 191 poz. 1373]

Cechy franczyzy

Istota systemu polega na tym, że franczyzodawca nadaje swoim poszczególnym franczyzobiorcom prawo oraz nakłada na nich obowiązek prowadzenia działalności zgodnie z jego koncepcją. W ramach umowy sporządzonej na piśmie oraz w zamian za bezpośrednie lub pośrednie świadczenia finansowe uprawnienie to upoważnia indywidualnego franczyzobiorcy do korzystania z nazwy handlowej franczyzodawcy, jego znaku towarowego lub usługowego, metod prowadzenia działalności gospodarczej, wiedzy technicznej, systemów postępowania i innych praw własności intelektualnej lub przemysłowej, a także do korzystania ze stałej pomocy handlowej i technicznej franczyzodawcy.

CBI - Przegląd CBI w Wielkiej Brytanii

Raport brytyjskiej organizacji zrzeszających przedsiębiorców mający na celu pokazanie nastrojów gospodarczych panujących na wyspach. Raport publikowany jest w dwóch formach: co kwartał i co miesiąc. Można w nim znaleźć wskaźniki dotyczące oceny sektora przemysłowego i usług. Respondenci odpowiadają również na pytania o ocenę poziomu produkcji, sprzedaży, cen sprzedaży, zapasów oraz zamówień eksportowych i importowych.

Capacity Utilization - Wskaźnik wykorzystania dóbr kapitałowych

Wskaźnik ten mierzy stopień wykorzystania dóbr kapitałowych podczas procesu produkcyjnego. Maksymalny poziom 100% traktowany jest przez amerykański bank centralny FED jako poziom produkcji przy zastosowaniu wszystkich dostępnych kapitałowych czynników produkcji. Badania pokazały, że krytyczną wartością jest poziom 81,5%. Jeżeli wskaźnik ten jest wyższy od tej wartości wówczas w gospodarce rodzi się presją inflacyjna na wzrost PPI.

Bilans płatniczy

to zestawienie wszystkich rzeczywiście dokonanych transakcji o charakterze ekonomicznym między podmiotami krajowymi i ich partnerami zagranicznymi w określonym czasie czyli w ciągu roku. Składa się on z dwóch podstawowych części tj. rachunek obrotów bieżących i rachunek kapitałowy.

Bilans obrotów bieżących np. bilans handlowy (tj. eksport i import ) : obroty towarowe tj. handlowe, usługi związane z wysyłką towarów, inne usługi transportowe, podróże zagraniczne, dochody z inwestycji zagranicznych, inne towary, usługi, i dochody dotychczas nie zajęte, transfery nieodpłatne.

Obroty handlowe tj. odpłatny eksport i import towarów, darowizny, transakcje towarowe dokonywane w ramach przedsiębiorstw międzynarodowych mających swoje filie w wielu krajach świata, dostawy dóbr na podstawie porozumień leasingowych.

Wysyłka towarów tj. transakcje usługowe związane z przewozem towarów w handlu zagranicznym np. frachty, ubezpieczenie towarów, inne usługi towarzyszące wysyłce towarów.
Inne usługi transportowe tj. obejmują płatności związane z przewozami pasażerów i ich bagażu, usługi portowe np. zaopatrywanie statków obcych bander w artykuły niezbędne do ich prawidłowego funkcjonowania, wyładowywanie towarów, pilotaż, holowanie, opłaty za korzystanie z portów morskich i lotniczych, usługi naprawcze, czarterowanie samolotów i statków.
Podróże zagraniczne tj. wartość ogółu sprzedanych w kraju cudzoziemcom towarów i usług oraz towary i usługi zakupione przez własnych obywateli za granicą ( są to wartości szacunkowe )
Dochody- wpływy z tytułu inwestycji dokonanych za granicą oraz wydatki związane z obcymi inwestycjami w kraju ( dochody możemy podzielić na dywidendy i procenty gdzie dywidendy są dochodami wynikającymi z inwestycji bezpośrednich zaś procenty wiążą się z inwestycjami o charakterze finansowym i obejmują odsetki od kredytów zagranicznych, wkładów bankowych, obligacji oraz dywidendy akcji zgromadzonych w ramach inwestycji portfelowych tj. pośrednich.
Transakcje prywatne i rządowe

W ramach rządowych są to np. płatności związane z utrzymaniem placówek dyplomatycznych oraz wydatki wojskowe.

W ramach prywatnych np. płace i inne wynagrodzenia pracowników sezonowych, dochody z tytułu posiadania aktywów poza finansowych np. dochody z patentów, licencji, praw autorskich a także dochody z nieruchomości, ubezpieczenia poza towarowe oraz usługi telekomunikacyjne, pocztowe, prowizje agencyjne, abonamenty czasopism, szkolenia, badania naukowe itp.

Transfery nieodpłatne obejmują jednostronne dostawy towarów, usług lub walorów pieniężnych między podmiotem krajowym i zagranicznym bez jakiejkolwiek rzeczowo-finansowej rekompensaty ; prywatne i rządowe.

W ramach prywatnych np. przekazy osób przebywających za granicą ponad rok wartość majątku przesiedleńczego osób uważanych za emigrantów.
W ramach rządowych np. przekazy rent i emerytur, składki do różnych organizacji międzynarodowych, stypendia dla cudzoziemców i płacone przez nich podatki, darowizny rządu, umorzenia długów zagranicznych, subsydia budżetowe.

Rachunek kapitałowy tj. ogół transakcji kapitałowych które dzielimy na dwie podgrupy transakcje obejmujące rezerwy walutowe kraju, pozostałe kapitały z wyjątkiem rezerw.

Przepływy środków kapitałowych należących do władz finansowych państwa które używa ich dla potrzeb regulacji bilansu płatniczego np. dewizy, inne należności zagraniczne, złoto monetarne, pozycja rezerwowa w międzynarodowym funduszu walutowym SDR tj. specjalne prawa ciągnienia.

Transakcje kapitałowe dzielą się na inwestycje bezpośrednie, pośrednie( portfelowe) oraz pozostałe kapitały ( pożyczkowe )

Bezpośrednie oznaczają lokatę kapitału w zagranicznych firmach lub obcego kapitału w przedsiębiorstwach krajowych i mają na celu uzyskiwanie możliwości trwałego wpływu na kierunki rozwoju firmy i osiąganie płynących z tego tytułu zysków.
Pośrednie mają na celu głównie osiągnięcie możliwie najwyższych dochodów bez aktywnego angażowania się w politykę rozwojową przedsiębiorstwa np. lokaty zagraniczne w papierach wartościowych np. rządowych ( obligacje ) i prywatnych.
Pozostałe kapitały krótko i długo okresowe transakcje polegające na bieżących zmianach wkładów znajdujących się na zagranicznych rachunkach bankowych ( kredyty krótkoterminowe ) oraz udzielanie lub przyjmowanie pożyczek o okresie spłaty przekraczającym 1 rok ( kredyty długoterminowe )
Bilans płatniczy zamykany jest saldem błędów i opuszczeń.
W jaki sposób równoważy się bilans płatniczy?

Bilans banku

Aktywa

I. Kasa, środki w Banku Centralnym

1. A vista

2. Rezerwa obowiązkowa

3. Inne środki

II. Dłużne papiery wartościowe uprawnione do redyskontowania w Banku Centralnym

III. Należności od innych instytucji finansowych

1. A vista

2. Terminowe

IV. Należności od klientów i sektora budżetowego

V. Dłużne papiery wartościowe

1. Emitentów państwowych

2. Innych emitentów (w tym odkupione, własne)

VI. Akcje, udziały i inne papiery wartościowe o zmiennej kwocie dochodu

VII. Akcje i udziały w jednostkach zależnych

1. W instytucjach finansowych

2. W pozostałych jednostkach

VIII. Akcje i udziały w jednostkach stowarzyszonych

1. W instytucjach finansowych

2. W pozostałych jednostkach

IX. Akcje i udziały w innych jednostkach o stałej kwocie dochodu

1. W instytucjach finansowych

2. W pozostałych jednostkach

X. Wartości niematerialne i prawne

1. Koszty organizacji poniesione przy założeniu lub późniejszym rozszerzeniu spółki akcyjnej

2. Wartość firmy

3. Inne wartości niematerialne i prawne

4. Zaliczki na poczet wartości niematerialnych i prawnych

XI. Rzeczowy majątek trwały

1. Nieruchomości

2. Pozostałe środki trwałe

3. Inwestycje rozpoczęte

4. Zaliczki na poczet inwestycji

XII. Akcje własne i udziały do zbycia

XIII. Inne aktywa

1. Przyjęte aktywa – do zbycia

2. Pozostałe

XIV. Rozliczenia międzyokresowe

Suma aktywów

Pasywa

I. Zobowiązania wobec Banku Centralnego

II. Zobowiązania wobec instytucji finansowych

1. A vista

2. Terminowe

III. Zobowiązania wobec klientów i sektora budżetowego

1. Lokaty oszczędnościowe:

a) a vista

b) terminowe

2. Pozostałe:

a) a vista

b) terminowe

IV. Zobowiązania z tytułu papierów wartościowych

1. Własnych obligacji

2. Pozostałe

V. Fundusze specjalne i inne pasywa

1. Fundusze specjalne

2. Inne pasywa

VI. Rozliczenia międzyokresowe i przychody przyszłych okresów

1. Rozliczenia międzyokresowe

2. Przychody przyszłych okresów

VII. Rezerwy

1. Rezerwy na podatek dochodowy od osób prawnych

2. Pozostałe rezerwy

VIII. Zobowiązania podporządkowane

IX. Kapitał (fundusz) podstawowy

X. Zadeklarowane, lecz nie wniesione wkłady na poczet kapitału podstawowego (wielkość ujemna)

XI. Kapitał (fundusz) zapasowy

1. Ze sprzedaży akcji powyżej ich wartości nominalnej

2. Tworzony ustawowo

3. Tworzony zgodnie ze statutem

4. Inny

XII. Kapitał (fundusz) rezerwowy

1. Z aktualizacji wyceny

2. Na ogólne ryzyko bankowe

3. Pozostałe

XIII. Nie podzielony wynik finansowy z lat ubiegłych

1. Zysk (wielkość dodatnia)

2. Strata (wielkość ujemna)

XIV. Wynik finansowy netto roku obrotowego

1. Zysk netto (wielkość dodatnia)

2. Strata netto (wielkość ujemna)

Suma pasywów

Pozycje pozabilansowe

I. Zobowiązania warunkowe z tytułu:

1. Weksli akceptowanych i indosowanych, czeków, akredytyw itp.

2. Udzielonych gwarancji i poręczeń

3. Pozostałe

II. Zobowiązania wynikające z tytułu operacji kupna/sprzedaży z klauzulą odkupu

III. Ryzyko kredytowe wywołane nieodwołalnymi zobowiązaniami.

Bieg przedawnienia

W przypadku roszczeń z określonym terminem płatności bieg przedawnienia rozpoczyna się z chwilą nadejścia tego terminu. W jego braku, gdy płatność zależy od określonej czynności wierzyciela np. od wypowiedzenia pożyczki bezterminowej, bieg przedawnienia rozpoczyna się przy fikcyjnym założeniu, że wierzyciel dokonał tej czynności najwcześniej jak tylko mógł. Szczegółowe regulacje prawne mogą ustanawiać odmienne zasady ustalania daty rozpoczęcia biegu przedawnienia. Tak jest w przypadku roszczeń deliktowych, gdzie datą początkową jest dzień popełnienia czynu niedozwolonego.

Zawieszenie biegu przedawnienia

Zarówno przed jak i po rozpoczęciu biegu przedawnienia mogą pojawić się sytuacje, które obiektywnie uniemożliwiają wierzycielowi wykonywanie swych uprawnień w stosunku do dłużnika. Przeszkody te mogą utrzymywać się przez dowolnie długi okres. By zapobiec oczywistemu pokrzywdzeniu wierzyciela, którego roszczenie mogłoby się przedawnić zanim uzyskałby faktyczną możliwość jego dochodzenia, ustawa w niektórych przypadkach zatrzymuje bieg przedawnienia lub uniemożliwia jego rozpoczęcie. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa;
co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody;
co do roszczeń z tytułu umowy przewozu krajowego - przez czas trwania próby pozasądowego rozwiązania sporu lecz nie dłużej niż 3 miesiące od daty wezwania do zapłaty lub złożenia reklamacji.

Po ustaniu przeszkody przedawnienie biegnie dalej z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przeszkody.

Przerwanie biegu przedawnienia

Dotychczasowy okres niezakończonego przedawnienia może być zniweczony na dwa sposoby:

przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Bieg przedawnienia przerywają następujące działania wierzyciela:
- wniesienie pozwu;
- złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przed sądem;
- zgłoszenie w procesie zarzutu potrącenia wierzytelności wzajemnej przez pozwanego wierzyciela;
- złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu;
- zgłoszenie wierzytelności w toku postępowania upadłościowego;
- złożenie wniosku do komornika o wszczęcie egzekucji.
przez wszczęcie mediacji;
przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której przysługuje. Wyróżnia się dwie postaci uznania prowadzącego do przerwania biegu przedawnienia:
- uznanie właściwe będące umową, w której dłużnik stanowczo oświadcza, że jego dług istnieje w określonej wysokości,
- uznanie niewłaściwe będące oświadczeniem dłużnika, które nie wprost lecz pośrednio wskazuje na istnienie długu np. prośba o rozłożenie na raty, o przedłużenie terminu spłaty.

Przez czas trwania postępowania przed odpowiednim organem lub mediatorem bieg przedawnienia jest zatrzymany. Skuteczne przerwanie terminu przedawnienia powoduje, że jego bieg rozpoczyna się na nowo, a dotychczasowy okres traktuje się jak niebyły. Ten skutek odróżnia przerwanie biegu przedawnienia od jego zawieszenia. Przerwanie biegu przedawnienia przez czynność przed sądem nie następuje, jeżeli z przepisów prawa procesowego wynika, że jest ona bezskuteczna. Dlatego nie przerwie przedawnienia pozew wniesiony w sprawie, która zostaje następnie umorzona wskutek jego cofnięcia.

Wstrzymanie zakończenia biegu przedawnienia

Wyjątkowe okoliczności leżące po stronie wierzyciela niekiedy uzasadniają odstępstwo od ogólnych reguł określających termin przedawnienia danego rodzaju. Najczęściej chodzi tu o wzmocnienie jego ochrony w postaci wydłużenia terminu z uwagi na brak po jego stronie pełnej zdolności do czynności prawnych lub wystąpienie podstaw do ubezwłasnowolnienia. Bieg przedawnienia nie może się wówczas zakończyć wcześniej niż przed upływem dwóch lat od daty ustanowienia dla tej osoby przedstawiciela ustawowego lub ustania przyczyny jego ustanowienia(np. wskutek uzyskania pełnoletniości, bądź ustąpienia zaburzeń psychicznych). W przypadku roszczeń o naprawienie szkody na osobie wyrządzonej czynem niedozwolonym bieg przedawnienia może zakończyć się nie wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Dodatkowo przedawnienie tego rodzaju roszczeń przysługujących osobie małoletniej(bez względu na to czy ma przedstawiciela ustawowego) nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletniości.

Zakończenie biegu przedawnienia

Zakończenie biegu terminu przedawnienia skutkuje osłabieniem uprawnienia bezczynnego wierzyciela. Wprawdzie może on nadal dochodzić swego roszczenia przed sądem, lecz dłużnik do czasu prawomocnego wyroku może osłonić się zarzutem przedawnienia, który prowadzi do przegrania sprawy przez wierzyciela i oddalenia powództwa. W szczególnych przypadkach, sąd może uznać zarzut dłużnika za bezskuteczny, jeżeli oceni go jako nadużycie prawa podmiotowego.

Dłużnik spełniający dobrowolnie świadczenie przedawnione nie może domagać się jego zwrotu, gdyż jest to świadczenie należne. Niepodniesienie zarzutu przedawnienia w toku sprawy sądowej powoduje, że z chwilą prawomocnego orzeczenia zasądzającego wierzytelność dotychczasowe przedawnienie uznaje się za niebyłe. Bieg przedawnienia rozpoczyna się wówczas na nowo i jest obliczany wedle zasad dla roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu.

Po zakończeniu biegu przedawnienia roszczenia dłużnik może zrzec się prawa do skorzystania z tego zarzutu. Wówczas powstaje sytuacja, jak gdyby roszczenie się nie przedawniło.

Przedawnienie się roszczenia nie stoi na przeszkodzie nałożeniu w postępowaniu karnym na sprawcę przestępstwa środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu.